اگر به دیسک ترمز چند خودرو دقت کنید، می‌بینید بعضی‌ها یک صفحه فلزی یکپارچه‌اند و بعضی دیگر از دو صفحه تشکیل شده‌اند که بین آن‌ها پره‌هایی وجود دارد. نوع دوم را دیسک ترمز خنک‌شونده یا هواکش‌دار می‌نامند و نوع اول را دیسک توپر. این دو نوع از نظر ساختار، توان دفع گرما و محل استفاده با هم فرق دارند و نمی‌توان آن‌ها را به‌جای یکدیگر نصب کرد. در ادامه این تفاوت‌ها را به زبان ساده توضیح می‌دهیم.
چرا گرما مهم‌ترین مسئله ترمز است؟
ترمز در اصل انرژی حرکتی خودرو را با اصطکاک به گرما تبدیل می‌کند. هرچه خودرو سنگین‌تر باشد یا از سرعت بالاتری بایستد، گرمای بیشتری در دیسک و لنت تولید می‌شود. اگر این گرما به‌موقع دفع نشود، پدیده‌ای به نام محو شدن ترمز (Brake Fade) رخ می‌دهد؛ یعنی با وجود فشار دادن پدال، قدرت ترمزگیری کاهش پیدا می‌کند. گرمای زیاد همچنین می‌تواند باعث ناهمواری سطح دیسک، لکه‌های داغ و فرسایش سریع‌تر لنت شود. طراحی دیسک، به‌خصوص توانایی آن در خنک شدن، نقش مستقیمی در جلوگیری از این مشکلات دارد.
دیسک ترمز خنک‌شونده (هواکش‌دار) چیست؟
ساختار
دیسک ترمز خنک‌شونده از دو صفحه اصطکاکی تشکیل شده که با تعدادی پره یا تیغه به هم متصل‌اند. بین این دو صفحه کانال‌هایی برای عبور هوا ایجاد می‌شود. وقتی چرخ می‌چرخد، هوا از نزدیکی مرکز دیسک وارد این کانال‌ها می‌شود و از لبه بیرونی خارج می‌شود و گرما را با خود می‌برد.
مزایا
- دفع گرمای بهتر: در دیسک ترمز خنک‌شونده، سطح تماس بیشتر با هوا و جریان هوای داخلی باعث می‌شود دیسک سریع‌تر خنک شود.
- مقاومت بیشتر در برابر محو شدن ترمز: در ترمزهای پی‌درپی، مانند رانندگی در مسیرهای کوهستانی یا ترافیک شهری، عملکرد پایدارتری دارد.
- مناسب برای خودروهای سنگین‌تر: در خودروهای شاسی‌بلند، وانت‌ها و سدان‌های پرقدرت، معمولاً دست‌کم در محور جلو از این نوع استفاده می‌شود.
نکته درباره پره‌های جهت‌دار
در بعضی دیسک‌های خنک‌شونده، پره‌ها به‌صورت منحنی طراحی شده‌اند تا هوا را مانند یک پمپ به بیرون هدایت کنند. این دیسک‌ها جهت‌دار هستند و دیسک چرخ چپ و راست با هم فرق دارد. نصب جابه‌جای آن‌ها کارایی خنک‌کاری را کم می‌کند؛ بنابراین هنگام خرید و نصب، به سمت دیسک (چپ/راست) توجه کنید.
دیسک ترمز توپر چیست؟
ساختار
دیسک ترمز توپر یک صفحه فلزی یکپارچه است که لنت‌ها از دو طرف روی آن فشرده می‌شوند. این دیسک کانال داخلی برای عبور هوا ندارد و گرما فقط از سطوح بیرونی آن دفع می‌شود.
مزایا و محدودیت‌ها
- ساخت ساده‌تر و معمولاً وزن کمتر نسبت به دیسک خنک‌شونده هم‌قطر
- مناسب برای جایی که بار ترمزی کمتری وجود دارد، مانند محور عقب بسیاری از سواری‌ها یا خودروهای سبک
- ظرفیت کمتر برای دفع گرما در ترمزهای پی‌درپی و سنگین
چرا دیسک ترمز خنک‌شونده معمولاً در محور جلو است؟
هنگام ترمزگیری، وزن خودرو به سمت جلو منتقل می‌شود. به همین دلیل چرخ‌های جلو سهم بیشتری از کار ترمزگیری را بر عهده دارند و گرمای بیشتری تولید می‌کنند. خودروسازها معمولاً در محور جلو از دیسک خنک‌شونده و در محور عقب، بسته به وزن و کاربری خودرو، از دیسک توپر یا ترمز کاسه‌ای استفاده می‌کنند. در خودروهای سنگین‌تر یا پرقدرت‌تر ممکن است هر دو محور دیسک خنک‌شونده داشته باشند.
مقایسه دیسک ترمز خنک‌شونده و توپر
| ویژگی | دیسک خنک‌شونده (هواکش‌دار) | دیسک توپر |
|---|---|---|
| ساختار | دو صفحه با پره‌های داخلی | یک صفحه یکپارچه |
| دفع گرما | بیشتر و سریع‌تر | کمتر |
| مقاومت در برابر محو شدن ترمز | بیشتر | کمتر |
| ضخامت | معمولاً ضخیم‌تر | معمولاً نازک‌تر |
| محل رایج | محور جلو، خودروهای سنگین‌تر | محور عقب، خودروهای سبک |
آیا می‌توان دیسک توپر را با خنک‌شونده عوض کرد؟
پاسخ کوتاه: نه، مگر با تغییر کامل مجموعه ترمز طبق طراحی سازنده. دیسک خنک‌شونده معمولاً ضخیم‌تر است و کالیپر، براکت و لنت برای ضخامت مشخصی طراحی شده‌اند. نصب دیسکی با ضخامت یا قطر متفاوت ممکن است باعث درگیری ناقص لنت، فشار نامناسب روی کالیپر یا حتی برخورد قطعات شود. بنابراین همیشه همان نوع و ابعادی را انتخاب کنید که سازنده خودرو برای آن محور در نظر گرفته است.
نوع دیسک خودروی خود را چطور بفهمیم؟
- بازدید ظاهری: از لای پره‌های رینگ یا با درآوردن چرخ، به لبه بیرونی دیسک نگاه کنید. اگر بین دو صفحه شکاف و پره دیده می‌شود، دیسک خنک‌شونده است.
- کاتالوگ قطعه: با مدل، سال ساخت و تیپ خودرو در کاتالوگ قطعه جست‌وجو کنید. کاتالوگ محصولات یکتا قطعه صنعت را می‌توانید به‌صورت PDF دریافت کنید.
- شماره فنی: شماره حک‌شده روی دیسک قدیمی یا شماره فنی خودرو، دقیق‌ترین راه برای پیدا کردن قطعه هم‌خوان است. روش کامل را در مقاله انتخاب دیسک ترمز مناسب خودرو با شماره فنی و ابعاد توضیح داده‌ایم.
درباره دیسک‌های سوراخ‌دار و شیاردار
دیسک‌های سوراخ‌دار (Drilled) و شیاردار (Slotted) بیشتر در خودروهای اسپرت یا کاربردهای خاص استفاده می‌شوند. این طرح‌ها برای خروج گاز و گرد لنت و بهبود عملکرد در شرایط خاص طراحی شده‌اند، اما برای رانندگی روزمره خودروهای معمولی ضرورتی ندارند و ممکن است سایش لنت را بیشتر کنند. برای خودروهای سواری روزمره، دیسکی با همان مشخصات اصلی سازنده بهترین انتخاب است.
دیسک‌های ترمز در فروشگاه یکتا قطعه صنعت
در فروشگاه محصولات ما، دیسک‌های ترمز چرخ جلو و عقب برای برندهای مختلف خودروهای وارداتی دسته‌بندی شده‌اند؛ برای مثال دیسک ترمز خودروهای تویوتا، نیسان، هیوندای و کیا. نوع هر دیسک (خنک‌شونده یا توپر) و مشخصات فنی آن در صفحه هر محصول آمده است [نیاز به تأیید کاربر: درج نوع دیسک در مشخصات همه محصولات].
جمع‌بندی
دیسک ترمز خنک‌شونده با دو صفحه و پره‌های داخلی، گرما را سریع‌تر دفع می‌کند و برای محور جلو و خودروهای سنگین‌تر مناسب است. دیسک ترمز توپر ساده‌تر و سبک‌تر است و بیشتر در محور عقب یا خودروهای سبک دیده می‌شود. این دو نوع جایگزین یکدیگر نیستند و انتخاب درست همیشه بر اساس مشخصات سازنده خودرو است. اگر در تشخیص نوع دیسک خودروی خود تردید دارید، با کارشناسان ما تماس بگیرید.